بیم دتکتور اعلام حریق چیست؟

یکی از مهم ترین و پرکاربرد انواع دتکتور بیم دتکتور می باشد که مورد استفاده در سیستم های اعلام حریق است. بیم دتکتور یا دتکتور دودی خطی یا پرتویی که انتخاب مناسبی برای در فضاهای باز می باشد. ممعمولا از بیم دتکتور برای جبران ناتوانی دتکتورهای نقطه ایی استفاده میکنند.

 بیم دتکتور ها را معمولا در مکان هایی که دارای فضاهای وسیعی هستند مورد استفاده قرار میدهند مانند فضای کارخانه ها و یا سوله ها و غیره و عوما فضایی به پهنای ۱۵ متر و به طول ۱۰ الی ۱۰۰ متر را تحت پوشش خود قرار دهند و ارتفاع نصب آنها بین 2.7 متر تا ۲۵ متر می باشد

بیم دتکتور ها دارای دو قست به نام فرستنده یا همان tx و قست گیرنده یا همان rx است. قست فرستنده در یک سوی سالن و قسمت گیرنده در سوی دیگر سالن نصب خواهد شد.

بیم دتکتور ها دارای مدل های مختلفی هستند بگونه ایی که در برخی مدل ها بخش گیرنده همانند بخش فرستنده از یک دستگاه تشکیل شده است و بایستی از پاور در مرال نصب استفاده شود و در مدل های دیگر مانند سایر مدل های بیم هم فرستنده وهم گیرنده بر روی یک دستگاه قرار میگیرند و دیگر نیازمند پاور نیستند و امواج نوری را بوسیله یک آیینه بازتاب میدهند.

در بیم دتکتور ها اگر دود از بین سالن که یک سمت آن فرستنده و سمت دیگر گیرنده قرار دارد گذر کند باعث قطع شدن اشعه بین این دو دستگاه خواهد شد که در نتیجه اعلا خطر به صدا درخواهد آمد. ولتار در بی دتکتور ها 24 ولت و جریان مصرفی درحالت ساکن حدود ۰٫۰۵ آمپر و در هنگام اعلام خطر ۷۰ میلی آمپر است.

عملکرد بیم دتکتور اعلام حریق

عملکرد بیم دتکتور اعلام حریق بر اساس اصل کاهش نور است. فرستنده، پرتوی نور یا لیزر را به سمت گیرنده می‌فرستد و گیرنده این نور را دریافت و تحلیل می‌کند. در شرایط عادی، شدت نور دریافت شده ثابت است، اما در صورت حضور دود، ذرات دود باعث پراکندگی و جذب نور می‌شوند و شدت نور کاهش می‌یابد. سیستم بیم دتکتور این تغییرات را شناسایی کرده و پس از مقایسه با یک آستانه تعیین‌شده، در صورت نیاز، سیگنال هشدار را فعال می‌کند. برخی از بیم دتکتورها دارای قابلیت تنظیم حساسیت هستند که امکان تنظیم دقیق‌تر دستگاه بر اساس شرایط محیطی را فراهم می‌کند.

طریقه نصب بیم دتکتور

نصب بیم دتکتور اعلام حریق نیاز به دقت و برنامه‌ریزی دارد تا از عملکرد صحیح آن اطمینان حاصل شود و همانطور که در قست بالاتر شرح داده شد بیم دتکتورها دارای دو قسمت فرستنده، گیرنده، سیستم کنترل از راه دور، آینه و منبع تغذیه و همچنین باطری میباشد. برای اتصال بی دتکتور ها از یک زوج سیم برای پاور ۲۴ ولت و همچنین یک زوج سیم برای اعلام وضعیت بیم دتکتور و سیم ارت برای اتصال به زمین مورد استفاده قرار میگیرد.

برای نصب بیم دتکتور باید مکان مناسب برای نصب فرستنده و گیرنده یا سطح بازتابی انتخاب شود ، این مکان باید به گونه‌ای باشد که پرتو نور به صورت مستقیم و بدون مانع به گیرنده برسد. سپس ارتفاع نصب دتکتورها باید مطابق با استانداردهای ایمنی و بر اساس ارتفاع سقف و محیط انتخاب شود. معمولاً این دتکتورها در ارتفاعی بین ۶ تا ۱۰ متر نصب می‌شوند.

پس از نصب، تنظیمات دقیق برای هم‌راستایی پرتو و تست عملکرد دستگاه باید انجام شود تا از تشخیص صحیح دود و اعلام هشدار اطمینان حاصل گردد.

مزایای بیم دتکتور عبارتند از:

• امکان تست داخلی
• دارای آژیر
• دارای سیستم کنترل از راه دور
• قابلیت تنظیم حساسیت از راه دور
• بیم دتکتور‌ها همانند دتکتور‌های سقفی برای محیط‌های خارجی نامناسب میباشند.

معایب بیم دتکتور

بیم دتکتورها گاها در شرایط آب و هوایی احتمال بروز خطا یا با عمل نکردن روبرو شده که این خود از معایب این مدل میباشد.بیم دتکتورها در مواقع رطوربت، یخ زدگی، بارانی ناکارامد خواهند شد. یخ زدگی و یا رطوبتی که روی بیم دتکتور و یا آینه ایجاد میشود و یا حتی فاصله بین فرستنده و گیرنده کارائی را کم و همانطور که گفته شد گاها بیم دتکتور را از کار خواهد انداخت.

انواع اصطلاحات بیم دتکتورها:

اگر شما میخواهید خودتان اقدام به نصب بیم دتکتور نمایید بایستی علاوه بر آموزش تپوری و عملی با اصطلاحات آن نیز آشنا شوید.

برخی از اصطلاحات بیم دتکتور عبارتند از:

به فاصله خطی بین فرستنده، گیرنده و بازتابش آن Beam Range می گویند.

به سطح قابل پوشش (حفاظتی) که به وسیله دتکتور محافظت میشود Detector Coverage میگویند.

به آینه ایی که موجب انتقال و همچنین سیگنال نور را به سمت گیرنده انتقال می دهند Reflector میگویند.

به سیستم تشخیص دود که به غلظت، حجم و بزرگی ذرات دود نیز بستگی دارند Sensitivity میگویند.

کاربرد های بیم دتکتور

از بیم دتکتور ها می توان در موارد زیر استفاده کرد:

• مراکز خرید
• مراکز تفریحی ورزشی
• فرودگاه ها
• کارخانه های تولیدی
• انبارها
• مساجد
• موزه ها
• ساختمان های تاریخی
• نمایشگاه ها
• آتریوم ها
• سالن های کنفرانس

پوشش دهی بیم دتکتور

این نوع دتکتور روی دیوار نصب می شود و
طبق استاندارد در مجاورت سقف های صاف عرض 15 متر را پوشش می دهد.

فاصله استاندارد از سقف در این مورد نیز 60 سانتیمتر است.

سایر الزامات جانمایی برای این نوع دتکتور نیز صادق است.

در سقف های با شیب x درجه (حداکثر تا 25 درجه) پوشش دهی عرضی بیم دتکتور از رابطه زیر به دست می آید:

(1+ X/100) * 15

در زوایای بیشتر از 25 درجه در رابطه بالا از عدد 25 برای X استفاده می کنیم.

در مورد سقف های شیب دار نیز باید فاصله 60 سانتیمتری از راس سقف حفظ شود.

طول تحت پوشش بیم دتکتور متناسب با توصیه سازنده خواهد بود.

ترازبندی بیم دتکتور

زمانی که هد و رفلکتور (یا فرستنده و گیرنده) دید خوبی نسبت به هم داشته باشند، عملکرد دتکتور قابل قبول خواهد بود.

اگر قدرت سیگنال دریافتی توسط گیرنده مناسب نباشد طراحی دچار مشکل است و
فرآیند اعلام حریق به درستی انجام نخواهد شد.

به منظور بهبود دید بین هد و رفلکتور، باید عملیات ترازبندی انجام شود.

به منظور ترازبندی صحیح دتکتور 3 قانون زیر حتما باید رعایت شوند:

1. نصب ایمن روی یک سطح سفت و سخت
2. خط دید تمیز
3. محیط مناسب

بنابراین بیم دتکتور نباید روی سازه های زیر نصب شود:

• نماهای فلزی
• چوب
• تخته گچ/ ورق
• دیوارهای روپوش دار (دیوارپوش)
• دیوارهای سبک

و حتی الامکان روی سازه های زیر نصب شود:

• دیوارهای آجری و بلوکی
• بتن
• فریم های فلزی قابل مونتاژ
• دیوارهای باربر
• ساختارهای آماده بیم دتکتور

اصول جانمایی

ارتفاع نصب

طبق استاندارد اعلام حریق (BS EN 54-12) حداکثر ارتفاع مجاز برای نصب بیم دتکتور 40 متر است.

با تغییر سطح حساسیت می توان ارتفاع نصب بیم دتکتور را تغییر داد.

پدیده لایه بندی دود

زمانی که حریق رخ می دهد دودهای داغ حاصل از آن به دلیل چگالی کمتر نسبت به هوای پیرامون، تمایل به صعود دارند.

تا زمانی که دود هم دمای محیط شود فرآیند صعود ادامه می یابد.

زمانی که حریق رخ می دهد فضای اطراف آن گرم می شود بنابراین
دود سریع تر هم دمای محیط می شود و تا ارتفاع کمتری بالا می رود.

بنابراین یک لایه هوای گرم مانع از انتقال دود به ارتفاع بالاتر خواهد شد.

این مسئله الزام استاندارد بر فاصله 60 سانتیمتری بیم دتکتور از سقف را توجیه می کند.

اختلاف سطح

بیم دتکتورها با استفاده از قطعات جانبی که معمولا تسط شرکت سازنده پیش بینی می شوند، قابلیت دید با زاویه را نیز دارند.

یعنی اگر رفلکتور در سطحی پایین تر از هد قرار بگیرد با استفاده از یک هولدر باز هم می توان عملیات تراز را انجام داد.

انتخاب نوع بیم دتکتور

متناسب با شرایط محیط تحت حفاظت می توان از بیم دتکتور فرستنده/گیرنده یا رفلکتوری استفاده کرد.

مزایا و معایب مدل رفلکتوری نسبت به مدل فرستنده/گیرنده عبارتند از:

• هزینه نصب ارزان تر است چرا که سیم کشی تنها در یک نقطه تصرف نیاز است.
• ترازبندی در این مدل راحت تر است چون فقط یک نقطه نیاز به تراز کردن دارد.
• بایستی بین هد بیم دتکتور و رفلکتور دید خوبی باشد.
• در مسیر پرتو نباید هیچ سطح بازتابنده ای وجود داشته باشد.

اگر سقف شامل سازه های فضایی باشد به ناچار باید از مدل فرستنده/گیرنده استفاده کنیم.

در این شرایط علاوه بر اینکه تراز کردن بیم دتکتور دشوارتر است، بخشی از پرتو مادون قرمز ارسالی در مدل رفلکتوری دچار پراکندگی خواهد شد.

مقایسه بیم دتکتور با سایر دتکتورها

مقایسه با دتکتور نقطه ای دودی و حرارتی

برای استفاده از دتکتورهای نقطه ای، هر دتکتور نیاز به کابل کشی دارد و
حجم کابل کشی افزایش پیدا خواهد کرد.

حجم بالای کابل کشی علاوه بر افزایش هزینه ساخت و پیاده سازی هزینه های مربوط به سرویس و نگهداری را نیز افزایش خواهد داد.

علاوه بر این طبق استاندارد BS5839 حداکثر ارتفاع نصب مجاز دتکتورهای نقطه ای 10.5 متر است در صورتیکه
بیم دتکتورها می توانند حداکثر در ارتفاع 40 متر نصب شوند.

مقایسه با دتکتور نمونه گیر هوا

دتکتور نمونه گیر هوا به دلیل نیاز به لوله کشی شامل متعلقات زیادی است.

قطر، تعداد و فاصله بین سوراخ های نمونه برداری روی لوله ها نیازمند طراحی در نرم افزار مربوطه سازنده است.

هزینه خرید و نصب دتکتور نمونه گیر هوا نسبت به بیم دتکتور بالاتر است.

بدون نصب تجهیزات اضافی و انجام سرویس و نگهداری برای تصرف های کثیف مناسب نیست.

اجرای دشوار تری دارد و برای تست باید از اسپری دود استفاده کرد.

ولی بیم دتکتورها را می توان با استفاده از دو ورقه مات و نیمه مات تست کرد.

مقایسه با فیلم دتکتور

فیلم دتکتورها هزینه خرید بالایی دارند و نیازمند رصد دقیق منبع دود هستند.

این دتکتورها تحت پوشش استاندارد EN 54 نیستند.

شرایط نوری محیط می تواند باعث اختلال در عملکرد فیلم دتکتور شود.

در این مقاله با بیم دتکتور و انواع آن، کاربردها، پوشش دهی، اصول جانمایی، اصول انتخاب و مقایسه با سایر دتکتورها آشنا شدیم.